„Wrona” 
portal historyczny Andrzejewa

Pieczęć miasta

 

      Najstarszy zachowany odcisk pieczęci miejskiej Andrzejowa, pochodzi z dokumentu z roku 1565. Napis na odcisku nie jest do końca czytelny („CI IADRZEI----”), ale możemy spróbować go odtworzyć. „CI”, to być może skrót od łacińskiego „CIVITAS”, co znaczy „MIASTO”. Kolejne słowo, to oczywiście „ANDRZEIOW”, z tym że zapisane w brzmieniu łacińskim. Tutaj pojawia się problem, ponieważ zapis ten mógł wyglądać różnorako. Wystarczy nadmienić, że w różnych latach obecne Andrzejewo mogło być zapisywane jako: Andrzeiow, Andrzeiowo, Andrzeyow, Andrzeyewo, Andrzeyowo, Jędzeyowo, Jędrzejów i w wielu jeszcze innych formach. Tutaj mamy do czynienia z zapisem łacińskim, więc mógł on wyglądać tak: „IADRZEIENSIS”.

​

Odcisk jest okrągły (33mm), a w jego centrum znajduje się doskonale zachowany monogram „AC”. Oznacza on oczywiście założyciela miasta Andrzejowa, biskupa Andrzeja Krzyckiego, który pisał się wówczas: „ANDREAE CRZICZKI. W akcie lokacyjnym miasta (oryginał nie zachował się) czytamy: „datae sunt litterae Andreae Crziczki, episcopo Plocensi”.

​

Nie można też wykluczyć, że na pieczęci było jeszcze słowo „SIGILLUM” („PIECZĘĆ”), bądź jego skrót. Odcisk jest na tyle nieczytelny, że trudno to stwierdzić. Być może całkowita treść z pieczęci, to: „SIGILLUM CI ANDRZEIOW”? („SIGILLUM CIVITATIS ANDRZEIENSIS” – „PIECZĘĆ Z MIASTA ANDRZEIOWA”, („PIECZĘĆ MIEJSKA ANDRZEIOWA”).

​

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       Jednakże najbardziej nurtującą zagadką, jest fakt istnienia trzech lilii w herbie Andrzeiowa. Wspomina o nich Marian Gumowski („Herby miast polskich”), jako symbolu kapituły gnieźnieńskiej. Lilie heraldyczne w herbie Andrzejowa istniały, i było ich faktycznie trzy, tak jak w herbie kapituły gnieźnieńskiej, ale nie było to to samo miasto, którym się zajmujemy. Herb miejski wspomniany przez Gumowskiego dotyczy miasta Andrzejów zwanego także Cierpięgi, a wcześniej Jelenia Głowa. W herbie tego miasta znajdowało się drzewko o trzech gałązkach, z których każde zakończone podwójną lilią heraldyczną. Drzewko rosło na wzgórzu, które symbolizowało zapewne wzgórze, na którym wykonywano wyroki śmierci (tzw. „wzgórze szubieniczne”). Napis na pieczęci Andrzejowa (vel Cierpięgi) z 1778r. głosił: „SIGILLVM OPPIDI ANDREIOWIEN AD GNESNEM”. Obecnie miasto to, stanowi część miasta Gniezna, zwaną Cierpięgi.

​

Otóż, w herbie Andrzeiowa (dzisiejsze Andrzejewo) owych lilii nie było, a przynajmniej nie mamy powodu, żeby tak uważać. Za to dobrze widoczne są na pieczęci miasta, obok monogramu „AC”. Niestety odbicie pieczęci jest dosyć niewyraźne i widoczne lilie mogą być pozostałością po ozdobnych gałązkach (np.). Ja jednak skłonny jestem przyjąć, że na pieczęci miejskiej Andrzejowa były trzy lilie. Mogą one mieć ścisły związek z kapitułą gnieźnieńską, w której herbie również widnieją trzy lilie. Lilia od dawna symbolizowała „chwałę, królewskość, wyborność, majestat; odrodzenie, dobroczynność, nadzieję, niewinność, dziewictwo, wstydliwość; niebiańską szczęśliwość, boskie gody, łaskę boską, kuszenie, przebaczenie win, skruchę, duszę bezgrzeszną, Zwiastowanie, zmartwychwstanie, Opatrzność; wiosnę, piękno, wdzięk”...

​

Herb kapituły krakowskiej, to trzy korony, natomiast trzy lilie widnieją w herbie kapituły wrocławskiej i gnieźnieńskiej. Herb kapituły gnieźnieńskiej mógł być używany przez miasta ulokowane w Polsce centralnej. Lilie występowały wówczas na tle koloru niebieskiego. Lilie z kapituły wrocławskiej umieszczano na tle czerwonym i wykorzystywane były wyłącznie przez miasta śląskie. Gdyby więc w herbie Andrzejowa były owe trzy lilie (białe), występowały by na tle niebieskim. Wykluczając występowanie lilii w herbie miasta Andrzejowa, a stwierdzając ich obecność na pieczęci miejskiej, nie musimy wnikać w kolorystykę pieczęci, bo ta zależna była od barwnika.