Czyżew, cz. VII (7)
Oficjalne działania wojenne zakończyły się w okolicy Czyżewa w roku 1944. Niestety Polska nie odzyskała niepodległości, ale trafiła do strefy wpływów sowieckich i pełnię władzy w okupowanym kraju objęli komuniści wspierani przez Armię Czerwoną. Z takim stanem rzeczy nie pogodzili się żołnierze Podziemia niepodległościowego. Powstały liczne organizacje zbrojne, których zadaniem była walka z komunizmem i okupantem wszelkimi sposobami. Jednym z głównych zadań była ochrona ludności przed bandami komunistów podszywającymi się pod polskie organizacje niepodległościowe, złodziejami i mordercami. Zmilitaryzowane oddziały władzy komunistycznej znane były z bezwzględnych działań przeciwko wsiom i miasteczkom. Władza komunistyczna nie wahała się mordować nawet dzieci i kobiet w ciąży.
Armia Krajowa była w dużej mierze rozbita i zinfiltrowana przez okupanta, a ostatecznie rozwiązana. Jednakże generał Leopold Okulicki nie mógł dopuścić do rozpuszczenia wszystkich oddziałów, gdyż część z nich zmuszona byłaby do rabowania, aby przetrwać. Wszyscy nie mogli się ujawnić gdyż w komunistycznej propagandzie byli „zdrajcami” i… „współpracownikami Hitlera”. Tak, trudno to sobie wyobrazić, ale nawet w dzisiejszej Polsce można tego typu toporną propagandę zaobserwować. Płk. Liniarski twierdził, że „oddziałów leśnych rozprowadzić się nie da, bo zbiorą się w bandę rabunkową”. W wielu przypadkach tak się właśnie stało. Na szczęście wielu żołnierzy wchłonęły inne organizacje, a z AK wyłoniła się Armia Krajowa Obywatelska (AKO) pod dowództwem ppłk. Władysława Liniarskiego posługującego się pseudonimem „Mścisław”. To właśnie podpułkownik Liniarski wpływał na generała Okulickiego i apelował o trzymanie wojska w ryzach. Zalecał „zorganizować się w samoobronie” i nie rozwiązywać oddziałów. Decyzja Sztabu Armii Krajowej o jej rozwiązaniu była też bardzo niebezpieczna dla żyjących w konspiracji żołnierzy, którzy przebywali w dużej ilości na terenach Wileńszczyzny i Nowogródczyzny. Duże zgrupowania AKO znajdowały się też na terenie Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej. Między innymi operowała tam V Brygada Wileńska majora Zygmunta Szendzielarza ps. „Łupaszka”. Szczególnie silne były w okolicy zgrupowania narodowców polskich, przede wszystkim Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowej Organizacji Wojskowej. Później Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.
Obok działalności zbrojnej istniała też działalność mająca uświadamianie ludzi o aktualnej sytuacji politycznej. Przede wszystkim poprzez prasę i ulotki konspiracyjne. Przeciętni Polacy próbowali w taki czy inny sposób urządzić sobie życie w komunistycznym „raju”. Zbyt gorliwi w zaprowadzaniu tegoż, przymusowego „raju” musieli się liczyć z odpowiedzialnością przed wymiarem sprawiedliwości Państwa Podziemnego. Komunistyczni aparatczycy karani byli chłostą, a w skrajnych przypadkach wysługiwania się okupantowi nawet śmiercią. Teraz na portalu www.jewishbialystok.pl możemy przeczytać to, co poniżej:
Nieszczęśliwa zbieżność dat. W dniu Pamięci o Polakach ratujących Żydów pod okupacją niemiecka przypada również rocznica mordu dokonanego w Czyżewie - 5 tygodni po Sokołach patrole "Huzara", "Żbika" i "Wichra" 24. marca 1945 r. zamordowały tam oskarżonych o rzekome szpiclowanie 8 Żydówek, 1 Żyda i broniącego ich lejtnanta sowieckiego. Wiadomo jak wielu porządnych Polaków było zaangażowanych w ocalenie tych Żydów i ich wysiłek w jednej chwili został zniweczony przez niezłomnych panów życia i śmierci. Niech przemówią dokumenty.
Czy faktycznie tymi złymi byli żołnierze polscy, czy Sowiet i wspomniani Żydzi? Czy owo „szpiclowanie” było rzekome i czy „dokumenty” przemówią? Dokumentów do tego lakonicznego tekstu nie załączono. Jest za to „Kalendarium”, a w nim odsyłacz do sprawozdania majora Herszenhorna. Jeszcze mały szczegół, o którym nie wspomniano: „sprawcami były prawdopodobnie bojówki Kazimierza Kamieńskiego „Huzara”, „Żbika” (Feliks Łuniewski) i „Wichra”. – prawdopodobnie! Podana jest też relacja Polaków:
Dnia 24 III 45 r. zlikwidowano w Czyżewie następujących szpicli: 1 Żyda i 8 Żydówek oraz 1 lejtnanta sowieckiego, stającego w obronie szpicli.
Zabito też trzech Polaków (Jana Melona, Józefa Mroczkowskiego, Konstantego Ostasiewicza), którym zarzucano współpracę z NKWD. Możemy więc sami wysnuć wniosek, czy żołnierze polskich oddziałów przyszli sobie zamordować konkretne, niewinne osoby, czy tak jak napisali w raporcie zlikwidowali szpicli?
W 1946 roku powstała w Czyżewie Spółdzielnia Ogrodnicza i sklep rolniczy. Działalność tej spółdzielni nie trwała zbyt długo bo zamknięta została już po roku. Dłużej funkcjonowała Spółdzielnia Ogrodniczo-Pszczelarska utworzona na początku lat 60-tych. Spółdzielnia prowadziła skup owoców, warzyw, kwiatów i produktów związanych z hodowlą pszczół. Zrzeszała też podmioty związane z ogrodnictwem i pszczelarstwem zacieśniając współpracę między nimi. Szkolono producentów i zwiększano kredyty dla producentów i hodowców. Spółdzielnie tego typu przetrwały do roku 1990, kiedy zostały zlikwidowane na mocy ustawy.
Czyżew rozwijał się dość prężnie, a to za przyczyną dostępu do linii kolejowej i dróg szybkiego ruchu. Funkcjonowały tu sklepy spożywcze, tekstylne, galanteryjne… W 1990 roku zakończono budowę Domu Kultury, a w roku następnym powołano Gminny Ośrodek Kultury. Powoli znikała architektura drewniana, a na jej miejscu wyrastały budynki murowane. Zniszczenia wojenne oraz niewydolny system władzy komunistycznej sprawiał, że na budynki użyteczności publicznej trzeba było przeprowadzać zrzutki wśród społeczeństwa, a materiałów budowlanych brakowało wszędzie. Powodowało to niszczenia opuszczonych cmentarzy, które przeznaczano do likwidacji, a nagrobki wykorzystywano do prac budowlanych; jako kruszywo pod drogi, albo uzupełnienie fundamentów. Zabudowany został najstarszy cmentarz żydowski, a na nowym do dziś nie pozostało prawie nic. To czego nie zniszczyli okupanci niemieccy, dopełnili komuniści.
Systematyczny rozwój Czyżewa doprowadził do odzyskania w 2011 roku praw miejskich. Jednocześnie w obręb miasta włączone zostały okoliczne wioski: Czyżew Złote Jabłko, Czyżew Chrapki, Czyżew-Siedliska, czy Czyżew Sutki. W sumie zniesiono osiem sołectw. Od dziesięcioleci miejscowość była już nazywana „Czyżew”, zamiast pierwotnego „Czyżewo”.
Czasy słusznie minionego ustroju pozornie odeszły w zapomnienie. Niestety w Polsce dekomunizacji nie było i aparatczycy komunistyczni rozkradli nasz majątek narodowy i zakulisowo sprawują władze do dziś. Naród jest na tyle ogłupiony przekazem medialno-politycznym, że drugim człowiekiem w państwie jest W. Czarzasty, były działacz zbrodniczej partii komunistycznej. Te same zaszłości ciążą na wielu politykach mających wpływ na władzę w kraju i poza jej granicami. Polska nadal jest rozkradana, a bardziej od Polaków decyzyjni są Niemcy, Amerykanie i władcy kraju położonego w okupowanej Palestynie. Walka o niepodległość nadal trwa. Przyspieszają jednocześnie procesy mające za zadanie wybielanie nazistów niemieckich, zbrodniarzy żydowskich, komunistycznych i ukraińskich. Postępuje cenzura i zamordyzm. Władze w Polsce dążą do konfrontacji z Rosją, co musi zakończyć się naszą klęską, ale propaganda prowojenna jest coraz bardziej nachalna. W mediach coraz częściej będziemy widzieli opluwanie naszych bohaterów i wybielanie zbrodniarzy. Musimy z tym walczyć na wszelkie możliwe sposoby. Tak, jak nasi przodkowie przed laty. Nie tylko mieszkańcy Czyżewa, ale także innych polskich miejscowości muszą wybrać, czy chcą mieć własny kraj i zarządzać nim wedle własnego uznania, czy potrzebują władzy zwierzchniej. Muszą zdecydować, czy bohaterami są żołnierze polscy, czy komunistyczni albo postkomunistyczni aparatczycy. Czy chcą zachować wiarę i kulturę przodków, czy też porzucić ziemię skąd nasz ród. Chcemy żyć w kręgu cywilizacji łacińskiej, czy już nie?
Źródła:
- „Szkice z dziejów szlachty mazowieckiej”, W. Smoleński
- „Wspominki starowarszawskie”, J. Ficowski
- „Kwartalnik historyczny”, 3/2020 r. (W. Konończuk)
- „Powstanie listopadowe 1830/1831”, S. Szpotański
- „Z pamiętników guwernera”, Bronisław Piętka
- „Czerwony lampas i niebieskie kepi”, B. Piętka
- „Pamiętnik podlaskiego szlachcica”, Julian Borzym
- „Rola neofitów w dziejach Polski”, Stanisław Didier.
- „Żydzi w powstaniu 1863r.”, Merwin Bertold
- „Pamiętniki włościanina”, Jan Słomka
- „10. Pułk Ułanów Litewskich 1918-1939”, Jerzy S. Wojciechowski.
- „Historia 18 Dywizji Piechoty Wojska Polskiego. 1918-1944”, B. Zakrzewski
- „Wschodni rocznik humanistyczny”, nr 2/2025 r. (Adam Buława)
- „Tygodnik Polityczny Warszawskiego Dziennika Narodowego”, nr 4/1937 r.
- „Kawaleria samodzielna Rzeczypospolitej Polskiej w wojnie 1939 roku”, Leon Mitkiewicz
- „Studia Łomżyńskie”, nr 6/1996 r.
- „Goniec Warszawski”, nr 123/1937 r.
- „Krokiem zdobywców”, Innocenty Libura
- „Słowo, Dziennik powszechny” nr 254/1912 r:
- „Nowiny, Dziennik Powszechny”, nr 209/1912 r
- „Kurier Warszawski”, nr 259/1912 r.
- „Biuletyn IPN”, nr 9/2020 r.
- „Zbudzona Polska”, nr 2/1937 r.
- „Kurier Warszawski”, nr 122/1937 r.
- „Orędownik”, nr 20/1937 r.
- „Pamięć i Sprawiedliwość”, Tom 25, nr /2015 r. (IPN)
- „Tajemnica Pana Cukra”, Anna K. Kłys
- „Bez przedawnienia”, W. Monkiewicz, J. Kowalczyk
- „Żołnierze wyklęci ziemi ostrowskiej” – Kazimierz Krajewski
- „Mein kampf”, Adolf Hitler
- „Ekshumacja”, W. Sumliński, M. Grupa
-„Sefer Zikaron Czyzewo”, Szymon Kanc
- „Studia Podlaskie”, Tom 2/1991 r.
- „The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust”, Tom 3
- „Losy mieszkańców gminy Zaręby Kościelne w latach wojny 1939-1945”, Daniel E. Skłodowski
- „Biuletyn IPN”, nr 3/2022 r.
- „Studia nad Totalitaryzmami i Wiekiem XX”, T. VI (Igor Michał Niewiadomski).
- „Zakola wojennej pamięci” – Ryszard Czarkowski
- www.umczyzew.pl
- „Partyzantka NOW na Ziemi Ostrowsko Mazowieckiej”, S. Zamęcki
- ‘Zagłada cmentarzy żydowskich”, Krzysztof Bielawski
- www.jewishbialystok.pl
Komentarze