Dworzec Centralny
- 30 kwi
- 3 minut(y) czytania
Dworzec Centralny w Warszawie w grudniu 2025 r. skończył 50 lat. Kiedy go wybudowano był jednym z najbardziej nowoczesnych obiektów tego typu w Europie. Obecnie jego modernistyczna bryła wpisana jest (od 2019 r.) do rejestru zabytków i nosi miano kompozytora Stanisława Moniuszki.
Idea powstania dworca kolejowego w stolicy podyktowana była rosnącą popularnością tego środka lokomocji. Budowę rozpoczęto w roku 1932, a podstawą stał się projekt autorstwa prof. Czesława Przybylskiego i prof. Andrzeja Pszenickiego z Politechniki Warszawskiej. Pierwsi pasażerowie skorzystali z transportu kolejowego kilka miesięcy przed wybuchem wojny, ale pierwsze problemy pojawiły się niedługo po otwarciu dworca. Otóż w czerwcu 1939 roku wybuchł pożar, który był wynikiem zaprószenia ognia przez budowlańców. Spłonęła wówczas hala odjazdowa. Niebawem Polska musiała mierzyć się z działaniami wojennymi i prace zostały przerwane. Dworzec w zakładanej formie nigdy nie został ukończony. Niemcy wysadzili budynek po upadku Powstania Warszawskiego.
W 1946 roku ogłoszono konkurs na projekt nowego dworca. Zwycięzcami okazali się ludzie związani z projektem przedwojennym; Arseniusz Romanowicz i Piotr Szymaniak. Mijały lata, a prace nie ruszały. Powstały jakieś prowizoryczne, drewniane budynki, które pełniły rolę dworca „Warszawa Centralna”, ale to było zbyt mało w stosunku do potrzeb. Dopiero w sierpniu 1972 roku na poważnie zajęto się zagadnieniem i zapadły konkretne decyzje. W „Decyzji nr 101/72” zapisano:
W celu zaspokojenia wzrastających potrzeb i wymagań w zakresie obsługi podróżnych, korzystających z komunikacji kolejowej w ruchu dalekobieżnym w Warszawie oraz uwzględniając funkcję komunikacyjno-usługową i przestrzenną, jaką w zespole zabudowy w centrum stolicy spełniać będzie Dworzec Centralny PKP, Prezydium Rządu postanawia co następuje:
1. W latach 1972-1975 należy zbudować Dworzec Centralny PKP w Warszawie wraz z niezbędnym układem węzła komunikacji miejskiej.
Priorytetem było rzecz jasna korzystanie z materiałów krajowych, ale ponieważ nie wszystko było można pozyskać władze komunistyczne zezwoliły na zaopatrzenie z krajów kapitalistycznych. Wśród elementów wyposażenia pojawiły się zegary z Włoch, schody ruchome z Francji czy też drzwi automatyczne ze Szwajcarii. Również pieniądze na budowę były pozyskane z pożyczek zagranicznych, co w gierkowskim raju było ukrywane przed społeczeństwem.
Założenie budowlane zakładało wyburzenie wielu obiektów przy Alejach Jerozolimskich, ul. Emilii Plater i ul. Marszałkowskiej. Jeśli obejmiemy swoją wyobraźnią budowę Pałacu Kultury i Nauki, to ukaże nam się obraz ruiny w jaką obrócono setki przedwojennych kamienic, które w lepszym lub gorszym stanie przetrwały wojnę. Komuniści nie za bardzo liczyli się jednak z polską kulturą i tradycją dlatego mamy taki a nie inny obraz centrum Warszawy. Wiele pięknych obiektów, których nie zniszczyli Niemcy, zdołali obrócić w ruinę nowi okupanci. Zniknęła kamienica Burcharda, Radkiewicza i wiele innych.
Pierwszy pociąg pasażerski wjechał na peron nowego Dworca Centralnego 24. marca 1974 roku, a oficjalne otwarcie obiektu miało miejsce 5. grudnia 1975 r. Na uroczystość przybył sam I Sekretarz KC PZPR Edward Gierek oraz premier Piotr Jaroszewicz, który podpisał się pod decyzją o budowie dworcowej infrastruktury. Dwa dni później przybył też pociąg z oficjelami z Moskwy, którzy przyjechali na kolejny zjazd partyjny. „Trybuna Ludu” piała wtedy z zachwytu, że na czele delegacji KPZR odwiedził nas Leonid Breżniew.
Z okazji okrągłej rocznicy na hali głównej dworca powstała wystawa czasowa pt. „50 lat Dworca Centralnego w Archiwach Państwowych”. Koordynatorem wystawy jest dr hab. Lucyna Harc, a kustoszem dr Adam G. Dąbrowski. Złożyły się na nią zdjęcia i dokumenty z Narodowego Archiwum Cyfrowego, Archiwum Państwowego w Warszawie oraz Archiwum Akt Nowych. Warto o tym wspomnieć gdyż dworzec jest zdecydowanie powiązany z koleją, której 100-lecie istnienia jako PKP w Polsce obchodzimy w tym roku. Uszczegółowiając, Sejm RP ustanowił rok 2026 rokiem Polskich Kolei Państwowych. Przy okazji jest to też 200-setna rocznica pierwszego pasażerskiego przejazdu koleją na świecie. Miało to miejsce we wrześniu 1835 r., na trasie Stockton – Darlington w Anglii. W okupowanej Polsce pierwsza linia kolei pasażerskich ruszyła na trasie Wrocław – Oława w roku 1842. W Królestwie Polskim w czerwcu 1845 roku otwarty został odcinek kolei Warszawsko-Wiedeńskiej z Warszawy do Grodziska Mazowieckiego. Polskie Koleje Państwowe utworzone zostały na mocy rozporządzenia prezydenta Ignacego Mościckiego z września 1926 roku.
Komentarze