Zambrów 1920 r.
- 11 minut temu
- 4 minut(y) czytania
W styczniu 1920 roku Armia Wielkopolska, wbrew zapatrywaniom Józefa Piłsudskiego weszła w skład Wojska Polskiego (WP) i odegrała istotna rolę w wojnie z bolszewikami. Mieszkańcy Wielkopolski nigdy nie zapomnieli Marszałkowi, że chciał ich oddać w ręce Niemców i nie wsparł działań propolskich Wielkopolan. W strukturach WP Armia otrzymała taktyczny numer „62” i 20. stycznia opanowała Bydgoszcz, skąd ruszyła w bój na arenę jednej z najważniejszych wojen w historii świata.
Działania wojenne między Zambrowem a Ostrowią Mazowiecką wiązały się początkowo z walkami odwrotowymi, ale wkrótce miało się to zmienić…
„Wspólna praca”:
Podczas odwrotu wojsk naszych, w czasie inwazji bolszewickiej w roku 1920, niektóre oddziały znalazły się w bardzo trudnem położeniu, z powodu odcięcia im odwrotnej drogi przez nieprzyjaciela. W takich warunkach znalazł się 201 pp ochotniczej, gdy hordy bolszewickie, przedarłszy się do stacji kolejowej Czyżew i posuwając się w kierunku na osadę Andrzejewo, parły na m. Ostrów i szosę Zambrów - Ostrów, zagrażając odwrót pułkowi. W momencie tym, w dniu 4 VIII 1920 r., na polach wsi Paproci i Pęchratki 201 pp stoczył bitwę z nieprzyjacielem, po której bolszewicy odstąpili, a nasze wojska wycofały się w kierunku na m. Ostrów.
W bitwie tej wielu żołnierzy-ochotników, walcząc z najeźdźcami w obronie Ojczyzny, legło na polu bitwy śmiercią bohaterską. Ciała ich później przeniesione zostały i pochowane w bratniej mogile na cmentarzu parafialnym w Szumowie.
Koło Młodzieży Wiejskiej w Pęchratce, chcąc uczcić pamięć poległych bohaterów, własnym staraniem i środkami, na mogile 60-ciu poległych wystawiło pomnik w kształcie kolumny wysokości ok 4 metrów, rodziny zaś poległych, przy pomocy Tow. opieki na grobami wojskowymi, ufundowały tablicę pamiątkową z czarnego granitu, na której wyryto następujący napis: Bohaterom 201 p.p. poległym w walce za Ojczyznę na polach Paproci i Pęchratki dn 4 sierpnia 1920 r.
62. Pułk Piechoty włączony został w skład 15. Wielkopolskiej Dywizji Piechoty i w tych strukturach bronił Warszawy przed nawałą bolszewicką. 17. sierpnia, przy wsparciu czołgów dywizja pogoniła 10. Dywizję Strzelców dowodzoną przez kombrig. Ansisa Dumanisa, która dotarła w rejon Dębe-Wielkiego, a następnie ruszyła na bolszewików przebywających w Gliniance. Czerwoni pod naporem Wielkopolan musieli się wycofać. W odwrocie byli już dzień wcześniej, kiedy ruszyła polska kontrofensywa znad Wieprza, zaplanowana przez wybitnego stratega gen. Tadeusza Rozwadowskiego. Bolszewicy nie odpuścili i odzyskali część wcześniejszych pozycji, ale nie na długo. Straty po obu stronach były ogromne. Otoczeni i kłuci bagnetami przybysze ze Wschodu poddawali się.
15. Dywizja Piechoty (15. DP) pod dowództwem generała Władysława Junga ruszyła w pościg za wycofującymi się oddziałami bolszewickimi. 62. Pułk Piechoty ze składu 15. DP przeszedł przez Mińsk Mazowiecki, Liw i Małkinię, aby dotrzeć w rejon Zarębów Kościelnych, kilka kilometrów od Andrzejewa. Część pułku szybkim marszem przeszła do Przeździecka Dworaków, rozpędzając przy okazji niewielkie zgrupowania nieprzyjaciela.
21. sierpnia pułk otrzymał rozkaz opanowania Zambrowa, w którym przebywał bolszewicki Sztab 3. Armii i 5. Dywizji Strzelców. Zgodnie z rozkazem płk. Władysława Grabowskiego, który dowodził (od 17. VI) 62. Pułkiem Piechoty Wielkopolskiej na szpicy poruszał się III Batalion dowodzony przez porucznika Kazimierza Szcześniaka. Na miejsce dotarł przed południem i szybko opanował miasto. Sztab armijny salwował się ucieczką samochodami opancerzonymi, ale w ręce Polaków wpadli sztabowcy dywizyjni z 5. Dywizji Strzelców i dwóch brygad. Można powiedzieć, że sami oddali się w ręce polskich żołnierzy. Prawdopodobnie nie wiedzieli, że Zambrów jest już dla nich stracony i zmierzali do miasta. To samo zamierzał płk. Grabowski, który otrzymał meldunek o odbiciu zambrowskich koszar. Sytuacja była dość groźna i gdyby nie wsparcie II batalionu i kilku pododdziałów mogłaby być odwrotna i to pułkownik byłby jeńcem. Ostatecznie bolszewicy zostali otoczeni i wzięci do niewoli.
Nieświadomi bolszewicy ciągnęli do Zambrowa, a tam witał ich skoncentrowany ogień polskiej broni maszynowej. Zdobyto cenne dokumenty sztabowe, część taborów, broń ręczną, działa i pojmano około 2 000 jeńców.
Polacy z Zambrowa i okolicznych wiosek nie pozostawali bierni. Bolszewicy byli atakowani przez osoby cywilne, w tym przez kobiety, których mężowie i synowie byli na froncie. W dokumentacji wielkopolskiego pułku znajduje się zapis o niecodziennym wydarzeniu wojennym:
Tego dnia do dowództwa pułku baby wiejskie przyprowadziły całą baterię rosyjską z działami, jaszczami i kilkudziesięciu jeńców. Okazuje się, że wieś ta, (nazwy wsi w aktach pułku nie udało się ustalić) napadła na odpoczywający tam tabor i baterię nieprzyjacielską. Mężczyźni natychmiast zajęli się taborem, kobietom zaś pozostała bateria (4 działa i 4 jaszcze), którą po wymianie koni, gdyż przyprowadzono jakieś chabety, osobiście w triumfie dostarczyły do najbliższego dowództwa. Dzielnym niewiastom wydano pokwitowanie, baterię zaś odesłano na tył.
Wielkopolanie byli witani z owacjami, a do 22. sierpnia w zambrowskich koszarach rozgościł się prawie cały 62. Pułk Piechoty. Nie na długo, gdyż już kolejnego dnia odszedł w kierunku Łomży. W Zambrowie zagościły na dłużej inne formacje wojskowe.
Jerzy Dąbrowski:
Przez krótki okres czasu od września do listopada 1920 roku, stacjonowała w Zambrowie bateria zapasowa 28. pap. Po wycofaniu z frontu 11 listopada 1920 r. 14. Pułk Piechoty został skierowany do Zambrowa, dokąd dotarł 5 grudnia. W garnizonie zambrowskim pułk dokonał demobilizacji, przechodząc na etat pokojowy zgodnie z nową organizacją. Pułk opuścił Zambrów 29 kwietnia 1921 r. i udał się do Włocławka, który został wyznaczony na pokojowy garnizon pułku. Od 1 listopada 1921 roku został przeniesiony z Łomży do Zambrowa I dywizjon 18. pap. oraz III dywizjon 18. pap, którego 8. baterię przemianowano na 1. baterię 18. pap, a pozostałe baterie weszły w skład nowoutworzonego we wrześniu 1921 r. 28. pap, który pozostawał w Zambrowie i w 1922 r. odszedł do Radomia. Artylerzyści I dywizjony 18. pap przeniesieni zostali w 1922 r. z Zambrowa do koszar w Komorowie przy szosie ostrołęckiej, skąd w 1925 roku powrócili do koszar w Zambrowie.
Źródła:
- „Pamięć o Niepodległej na północno-wschodnim Mazowszu”, pod red. M. Karczewskiego.
- „Wojsko Polskie II RP w Garnizonie Zambrów”, Jerzy Dąbrowski
- „Wspólna praca”, nr 19/1925 r.
Komentarze